Een 46-jarige vrouw consulteert haar huisarts om een bloedafname te doen. Ze wil nagaan of ze in de menopauze is.
Ze heeft volgende laboresultaten:

WAT IS HIER CORRECT? 

A. De dame is zwanger. Bijaanvraag van hCG is nodig.
B. De dame is vermoedelijk menopauzaal. Een opvolgstaal is nodig na enkele weken om de evolutie van de hormonen te beoordelen.
C. De dame neemt hormonale anticonceptie. Hierdoor is geen adequaat oordeel mogelijk over de fysiologische status. Een opvolgstaal is nodig na minstens 4 weken stoppen met de hormoontoediening.
D. Deze resultaten zijn onmogelijk. Een herhaling van de analyses is nodig.

 

ANTWOORD

Het correcte antwoord is C.

Interpretatie van de hormonale waarden:

• LH en FSH zijn onderdrukt: deze waarden zijn lager dan verwacht, zowel voor een pre- als een postmenopauzale vrouw.
• Oestradiol is laag: dit past bij postmenopauzale waarden, maar kan ook veroorzaakt zijn door hormonale suppressie.
• Progesteron is laag: dit past bij de folliculaire of postmenopauzale fase.

Differentieel diagnostisch denken bij onderdrukte gonadotrofines:

• Zwangerschap:
  • wordt gekenmerkt door verhoogd hCG, oestradiol en progesteron;
  • is in deze casus niet waarschijnlijk door de lage concentraties oestradiol en progesteron.
• Exogene hormoontoediening (anticonceptie):
  • oestrogeen – en/of progestageen-bevattende middelen (pil, pleister, ring, prikpil) onderdrukken de hypofyse via negatieve feedback met een lage LH, FSH én lage endogene oestradiol en progesteron tot gevolg.
  • is in deze casus het geval.

• Hypothalame of hypofysaire suppressie (o.a. GnRHantagonisten):
  • kan ook LH/FSH verlagen, maar komt minder frequent voor.

Gebruik hormoonspiraal

Bij gebruik van een hormoonspiraal is de systemische hormonale suppressie veel beperkter, waarbij LH en FSH meestal meetbaar blijven. Bepaalde studies tonen aan dat er een verhoging van FSH mogelijk is, waardoor interpretatie bij hormoonbepaling in het bloed toch bemoeilijkt kan worden. In dergelijke gevallen kan AMH (anti-Müllers hormoon) een beter beeld geven van de ovariële reserve.

Pre-, peri- en postmenopauze

Menopauze is de periode die het einde van de laatste menstruatie markeert. Deze ‘diagnose’ wordt retrospectief gesteld als een vrouw 12 maanden niet meer heeft gemenstrueerd. De periode ervoor noemt men premenopauze. De periode na de menopauze noemt men de postmenopauze. Gezien menopauze een ‘moment’ is, wordt er vaak ook gesproken over de perimenopauze als het gaat over de periode waarin de klachten optreden, voor en na de menopauze.

In de perimenopauze daalt de productie van oestrogeen en progesteron, waardoor het gehalte aan LH en FSH zal toenemen, door de ontbrekende feedbackloop, waarbij FSH hoger zal zijn dan LH. Af en toe zal er toch nog een follikel rijpen, waardoor er op onregelmatige basis nog eens een sterk verhoogd oestradiol kan gezien worden bij een bloedafname. Een éénmalige bepaling is daarom minder betrouwbaar.

Door de schommelingen in hormonen ontstaan de symptomen, die ook mee een rol spelen in de klinische diagnose: opvliegers, nachtelijk zweten, slecht slapen, vermoeidheid, concentratiestoornissen, stemmingswisselingen, onregelmatige menses, gewrichtspijnen, droger worden van huid en vagina, urinewegproblemen, gewichtstoename, … Aangezien de daling in hormoonproductie geleidelijk aan gaat, ontstaan één of meerdere symptomen tijdens een periode van soms meerdere jaren, waardoor het vaak pas na een tijd is dat de verschillende klachten gelinkt worden aan de perimenopauze.

CONCLUSIE

Deze resultaten wijzen op een onderdrukking van de hypofyse, veroorzaakt door hormonale anticonceptie, waardoor er geen uitspraak mogelijk is over de fysiologische status van de dame.

Advies is om minstens 4 weken te stoppen met de hormonale anticonceptie en dan de hormonale bepaling te herhalen om een correct beeld te krijgen van de fysiologische/menopauzale status.