Transferrine is een ijzertransporteiwit dat in de lever wordt gesynthetiseerd en post-translationele glycosylatie of versuikering ondergaat. De gebonden koolhydraatketens dragen een variabel aantal siaalzuurresiduen. Naargelang het aantal aanwezige siaalzuren spreekt men van a-, mono-, di-, tri-, tetra- en pentasialo transferrine, welke met elektroforesetechnieken van elkaar gescheiden kunnen worden (zie fig. 1). Langdurig overmatig ethanolgebruik verstoort de glycosylatie van transferrine en doet het aandeel van a-, mono- en voornamelijk disialotransferrine toenemen. Het aandeel van deze 3 minder geglycosileerde isovormen ten opzichte van het totaal transferrine wordt gerapporteerd als het percentage carbohydraat deficiënt transferrine (CDT).

CDT kan gebruikt worden als een indirecte biomerker voor chronisch alcoholgebruik (naast GGT, AST/ALT en MCV). Studies hebben immers aangetoond dat CDT voornamelijk stijgt bij chronisch en excessief alcoholgebruik. De gevoeligheid blijkt echter beperkt: om een significante stijging van het CDT te bekomen (>1.6%) is een dagelijkse inname van >60 g alcohol (6 eenheden) gedurende minstens 1 à 2 weken noodzakelijk. CDT correleert ook slecht met de totale alcoholconsumptie. Zo blijkt CDT nauwelijks tot matig te stijgen bij binge-drinking.

Daarenboven worden bij personen met een hoog BMI, vrouwen en patiënten met levercirrose frequent normale CDT-waarden waargenomen ondanks chronisch overmatig alcoholgebruik. Vals-positieve resultaten kunnen dan weer voorkomen bij sterke hemolyse, medicatie en zeldzame genetische transferrine varianten. In het kader van rijvaardigheidsonderzoek hanteert het VIAS (voorheen BIVV) een afkapwaarde van 2.4%. Bij de vastlegging van deze afkapwaarde werd rekening gehouden met de meetonzekerheid in het voordeel van de betrokkene (>99,9% zekerheid). Bij onthouding daalt de CDT na 2 tot 4 weken naar een normale waarde (halfwaardetijd circa 2 weken).

PRAKTISCH:

Staal: (extra) EDTA tube
Afname ‘alcohol-nuchter’: ethanol in het staal kan leiden tot in vitro vorming van PEth
Uitvoering: 2x/week
Kostprijs ten laste van de patiënt: € 71,78
Aanbevolen monitoring: om de 5-6 weken

Uit internationaal onderzoek, evenals uit onze eigen bevindingen, blijkt dat een CDT-bepaling absoluut niet gevoelig genoeg is. Hoewel een verhoogde CDT sterk indicatief is voor chronisch overmatig alcoholgebruik, kan uit de afwezigheid van een gestegen CDT-waarde niet worden besloten dat er sprake zou zijn van abstinentie of afwezigheid van overmatig drinken. Er blijken immers heel wat personen te zijn die een risicovol, overmatig alcoholgebruik vertonen en toch een normale CDT hebben.

Figuur 2 hieronder toont vergelijkende resultaten tussen PEth en CDT voor 6705 individuen. Volgens het PEth-resultaat hebben alle personen aan de rechterzijde van de figuur (3208 individuen; PEth >220 ng/mL) een overmatig alcoholgebruik, hoewel slechts 47% van deze groep ook een verhoogde CDT-waarde (>1.7%) heeft. Wanneer de cut-off voor CDT wordt opgetrokken tot 2.5%, vergelijkbaar met de afkapwaarde van 2.4% gehanteerd door het VIAS, zakt het aandeel CDT-positieven verder tot 31%.

Besluit: Hoewel CDT stijgt bij excessief alcoholgebruik, laat deze parameter niet toe om abstinentie of afwezigheid van overmatig drinken met grote zekerheid aan te tonen. Voor deze indicatie blijkt PEth superieur. Bovendien toont PEth, in tegenstelling tot CDT, een goede correlatie met de totale alcoholconsumptie van de laatste maand.

Alcoholgebruik kan eveneens gecontroleerd worden via de metaboliet ethylglucuronide (EtG) in haar. Dit is echter een zeer dure analyse (+- 600 euro incl. BTW), waarbij het resultaat vaak lang op zich laat wachten. (Intentionele) manipulatie van het resultaat (vals-positief doch vaak vals- negatief) is mogelijk door de haarverzorging, frequent shampooën, haarverven, haarbleken, föhnen of andere interfererende omstandigheden. Haaranalyse is bovendien enkel geschikt als semi-kwantitatieve methode. (1,5)

Besluit: Dosering van ethylglucuronide in haar is niet adequaat en wordt beter vervangen door de meer nauwkeurige, snellere en goedkopere PEth-dosering.

Literatuur

1. C. Stove, K. Van Uytfanghe. Informatiefolder PEth Ugent Laboratorium voor toxicologie 24.11.2020
2. F. Schaper et al. Fosfatidylethanol (PEth) in volbloed als biomarker voor alcohol gebruik
   Laboratoriumgeneeskunde.nl NVKC Epub 15.03.24
3. A. Arving et al. Comparison of the Diagnostic Value of Phosphatidylethanol and Carbohydrate- Deficient Transferrin as Biomarkers of Alcohol Consumption. Alcohol Clin Exp Res 2021; 45:153-162
4. Hahn et al. Factors associated with phosphatidylethanol (PEth) sensitivity for detecting unhealthy alcohol use: An individual patient data meta-analysis. Alcohol Clin Exp Res. 2021; 45(6):1166-1187
5. Laboratorium onderzoek bij alcoholmisbruik: Nieuwe biomarkers bij opsporen alcoholmisbruik
   Richtlijnendatabase.nl Beoordeeld: 31-03-2020