Op een ijzige winterochtend begin dit jaar ziet een huisarts tijdens zijn wekelijkse diabetespoli een 65-jarige man met diabetes mellitus type 2, behandeld met metformine en gliclazide. Daarnaast gebruikt hij een ACE-inhibitor wegens hypertensie. De patiënt heeft op dit moment geen klachten en voelt zich naar eigen zeggen goed.  

In het kader van de routinefollow-up prikt de huisarts bloed voor analyse HbA1c, nierfunctie, elektrolyten en volledig bloedbeeld. De huisarts deponeert de bloedbuizen van de diabetespoli een uur later in de brievenbus van de praktijk, klaar voor ophaling ’s avonds door de koerier.

De volgende ochtend bekijkt de huisarts de laboresultaten. Een verhoogd MCV van 108 fL en een kaliumwaarde van 6,1 mmol/L zijn verrassend. De overige waarden, waaronder Hb, nierfunctie en natrium, zijn normaal.

WAT IS DE MEEST WAARSCHIJNLIJKE VERKLARING VOOR DEZE LABAFWIJKINGEN?

A. Vitamine B12-deficiëntie door langdurig metforminegebruik
B. Acute nierfunctiestoornis met echte hyperkaliëmie
C. Onjuiste bewaring van het bloedstaal
D. Myelodysplastisch syndroom
E. ACE-inhibitor geïnduceerde hyperkaliëmie

ANTWOORD

Het correcte antwoord is C. Onjuiste bewaring van het bloedstaal.
Ondanks het ontbreken van klachten en het feit dat de patiënt klinisch stabiel is, besluit de huisarts toch verder onderzoek uit te voeren. Een ECG toont geen afwijkingen passend bij hyperkaliëmie. De bijaanvraag voor vitamine B12 en foliumzuur geeft geen deficiëntie. De nierfunctie is normaal.

De huisarts laat het bloedonderzoek herhalen en legt de stalen net vóór ophaling buiten in de brievenbus. De herhaalde bepalingen tonen een normaal MCV (92 fL) en een normale kaliumwaarde (4,4 mmol/L). De huisarts concludeert dat de eerdere afwijkingen berustten op een preanalytische fout.

Uit navraag blijkt dat de stalen enkele uren zijn bewaard in de brievenbus bij een buitentemperatuur rond het vriespunt. Deze koude leidt tot het stilleggen van de natrium-kaliumpomp in het celmembraan van de erythrocyten met lekkage van kalium uit de cel en de zwelling van de erythrocyten door de toename van H+ in de cel. Hierdoor ontstaat een vals verhoogd MCV en pseudohyperkaliëmie zonder hemolyse.

CONCLUSIE

Deze casus illustreert het belang van de preanalytische kwaliteitsbewaking en het herkennen van niet passende labafwijkingen. Bij een klinisch niet-passende hyperkaliëmie, is het aangewezen het bloedonderzoek te herhalen vóór behandeling. De bewaring en het transport van bloedstalen zijn cruciaal voor betrouwbare resultaten. Lage buitentemperaturen in de winter kunnen impact hebben op de staalkwaliteit en invloed op de resultaten van de onderzoeken, vooral MCV en kalium. Dit vraagt een extra alertheid.