Een avond over microbioom en praktijk
Wat weten we vandaag écht over het microbioom, en wat kan u er morgen mee in uw praktijk? Met die vraag kwamen op 27 oktober artsen, zorgverleners en academici samen in Club Wintercircus in Gent voor onze workshop 'Wat betekent het microbioom vandaag en morgen voor zorgverleners?'. We raakten duidelijk een snaar, want de workshop was snel volzet.
De avond was het sluitstuk van de vijfde editie van het symposium 'Microbiome: from benchtop to bedside', in het kader van Flanders Technology & Innovation. Na een inleidende voordracht door Rosemarie De Weirdt en Sébastien Kindt gingen de deelnemers tijdens een walking dinner in kleinere groepen in gesprek over drie thema’s: gastro-enterologie, pediatrie en voeding & levensstijl. Tijdens het afsluitende panelgesprek gingen de experten in gesprek met elkaar en met het publiek over de inzichten van de avond.
Geen grote beloftes, wel eerlijke antwoorden: wat is onderbouwd, en wat (nog) niet?
Zeven take-home messages voor de praktijk
1. Het microbioom gaat over de hele mens, niet enkel over de darm. Een gezond microbioom is een belangrijke basis voor gezondheid. Naast het darmmicrobioom wordt ook het vaginale microbioom steeds beter onderzocht. Rosemarie De Weirdt vatte de aanpak mooi samen in drie woorden: bescherm, herstel en voed. Vooral antibiotica hebben een nadelige impact. Andere verstoorders zijn maagzuurremmers (PPI), een vezelarm voedingspatroon en chronische stress.
2. Een goede basis, van bij de geboorte tot op latere leeftijd. Het microbioom bij de start van het leven is een belangrijke basis, en het microbioom van de moeder bepaalt mee het eerste microbioom van de pasgeborene. Ook op volwassen leeftijd moet die basis goed liggen. Het microbioom verdient dus een leven lang aandacht, benadrukte pediater en infectioloog Debby Bogaert.
3. Voeding is de eenvoudigste hefboom. Een vezelrijk, gevarieerd en mediterraan voedingspatroon ondersteunt het microbioom. Volgens klinisch diëtist Michaël Sels is dat een concreet advies dat u vandaag al aan patiënten kan meegeven. Ook de darmtransit telt: stoelgangconsistentie en transittijd hangen samen met de samenstelling van het microbioom.
4. Verbanden, nog geen bewezen oorzaken. Raakt het evenwicht verstoord, dan ziet het onderzoek verbanden met onder meer inflammatoire darmziekten, het prikkelbaredarmsyndroom (PDS), type 2-diabetes en allergieën. Het blijft bij associaties, aldus gastro-enterologen Lucas Wauters en Sébastien Kindt.
5. Sommige microbioomgerichte behandelingen werken al, andere (nog) niet. Sébastien Kindt zette de evidentie bij aandoeningen van de lagere darm op een rij:
- Effectief: fecale microbiotatransplantatie (FMT) bij recidiverende C. difficile-infectie, antibiotica bij pouchitis, en rifaximine en een laag-FODMAP-dieet bij PDS. Dat dieet werkt opvallend genoeg ondanks een ongunstig effect op de samenstelling van het microbioom.
- Onduidelijk of tegenstrijdig: FMT bij pouchitis, en probiotica bij pouchitis en PDS.
- Niet onderbouwd: prebiotica bij PDS.
6. Bij darmklachten stuurt een microbioomtest vandaag nog geen behandeling. Bij aandoeningen als PDS voorspelt het resultaat van een microbioomanalyse niet wie op een behandeling zal reageren. Bij commerciële analyses is de variatie door de methode (staalname, transport, DNA-extractie, sequencing, bio-informatica, gekozen referentiegroep) vaak groter dan de biologische variatie, en ontbreekt klinische validatie. Inzetten op standaardisatie en kwaliteitsvolle analyse vormt de sleutel.
7. Van wilde westen naar pincet. De voorbije vijf jaar zette het microbioomonderzoek grote stappen, al had het soms iets van het wilde westen. Nu is het tijd om te concretiseren: met een pincet werken in plaats van met een kanon, met gerichte studies die tot concrete behandelingen leiden. Die studies lopen al, met indrukwekkende gerandomiseerde studies in de oncologie en bij auto-immuunziekten. Daarin helpt een microbioomprofiel soms al om de prognose in te schatten: de kans op respons op immunotherapie met immuuncheckpointinhibitoren bij kanker, of het risico op graft-versus-hostziekte na een stamceltransplantatie. Precies daar, bij een duidelijke klinische vraag, krijgt de microbioomtest een toekomst.
Tot slot
Dank aan alle sprekers en panelleden: Rosemarie De Weirdt, Sébastien Kindt, Lucas Wauters, Debby Bogaert, Michaël Sels en Gerben Menschaert. Dank ook aan Wintercircus, aan Sir Catering voor de gerechten met een culinaire knipoog naar het microbioom, en aan iedereen die na een lange werkdag tijd vrijmaakte.
Wie verder wil lezen: in 'De microbioom boost' vertaalt Rosemarie De Weirdt het onderzoek naar praktische adviezen.
